Luk Tegenbos

Lukulele Tegenbos: “Zo'n klein instrument en toch zo'n projectie”

"Veel mensen vinden een ukulele grappig. Laurel en Hardy speelden erop, Buster Keaton, Marilyn Monroe, Mia Farrow. Vaak in komische situaties. Daardoor denken mensen dat het een speelgoed instrument is. Maar dat is complete onzin. Toen de Portugezen met hun karvelen de wereld ontdekten, reduceerden ze hun gitaren tot mini-formaat omdat ze zo minder last hadden van vocht en koude. Die cavaquinho werd in Hawaii een nationaal instrument, de ukulele.  

Mijn liefde ontstond dankzij Tiny Tim, een reus met een haakneus die met een falsetstemmetje Tiptoe through the Tulips zong in de jaren zestig. Maar ook Elvis gaf de ukulele een push in zijn film Blue Hawaii waarvan je een affiche ziet achter me op de foto.

Dertig jaar lang heb ik met het Ukulogisch Museum rondgetrokken. Samen met Peter Van Eyck maakte ik voorstellingen over de geschiedenis van de ukulele. Jan De Smet was ere-directeur en trad geregeld mee op. Zo waren wij bijvoorbeeld in het bezit van de resten van de allereerste ukulele ooit, opgegraven in Patagonië. Alleen het klankgat was nog over.

Van het een kwam het ander. We begonnen ukuleles te verbouwen. Ik maakte een ukuleerdammer uit een stuk kaas vol gaten; een assortulele die dezelfde kleuren had als mijn hemd zodat het instrument verdween wanneer ik speelde; een tricolele met een gebreid jasje in de Belgische driekleur. We zijn daar heerlijk mee uit de bocht gegaan.

Maar tegelijk bewezen we de waarde van de ukulele als instrument. Ik bezit er ik weet niet meer precies hoeveel, maar mijn absolute favoriet is deze Martin Style 2 uit 1922. Ik kocht ze in New York via Hans Moust, een Nederlander die veel muzikanten aan bijzondere instrumenten hielp. Martin heeft er jaren naar gezocht om de perfecte ukulele te bouwen. Mahoniehout bleek nog beter te klinken dan het traditionele Hawaïaanse koa-hout. Bijna alles wat daarna kwam, is daarop gebaseerd.

Wat mij blijft verbazen, is de klank. Zo'n klein instrument en toch zo'n projectie. Je hoort haar meters ver. Ze klinkt warm en blijft zelfs in de hoogste tonen zuiver. Ik heb er ontelbare uren op gespeeld. Het is gebruikt voor talloze opnames voor Radio 1 en Ad Cominotto heeft er ooit samples van gebruikt. De bovenplaat golft ondertussen lichtjes door de spanning van de snaren, maar ze klinkt nog altijd fantastisch. Ik heb er zelf het beschermplaatje aan toegevoegd. En ook de originele viool-stemsleutels heb ik vervangen. 

Ik bezit zeldzame ukuleles die soms meer waard zijn. Ik heb zelfs een uitzonderlijke Ditson in koa-hout met parelmoer en prachtig inlegwerk. Maar deze Martin blijft mijn favoriet omdat ze het beste klinkt. Dit is de Rolls-Royce onder de ukuleles. Ze is altijd binnen handbereik, ik speel er nog geregeld op. Een beetje om mijn geheugen te trainen, maar vooral omdat het plezier nog altijd hetzelfde is als vroeger.

Geregeld houd ik grote kuis tussen mijn instrumenten, zeker als ik er niet vaak op speel. Ik vind dat ze in handen van muzikanten moeten blijven. Maar deze gaat nergens heen."